SSK Zeyrek Tesisleri

künye
Proje Ofisi
EkipSedad Hakkı Eldem
KonumFatih, İstanbul, Türkiye
TürKamu, Tesis
Yıl19621970
Alan3.500 m²
ÖdülAğa Han Mimarlık Ödülü (1984-86)
Açıklamaİstanbul’da tarihi bir mahallenin içinden geçen yeni bulvar boyunca yer alan ve 1970’de tamamlanmış olan Eldem’in yapısı yeni gelişmelerin başlattığı çevreyi tahrip etme eğilimini tersine çevirmek için harcanan bilinçli bir çabanın göstergesidir. Yapıların yerleştiği alan yakın zamana kadar, 18. ve 19. yüzyıldan kalma ahşap evlerden oluşan ve çekici bir konut mahallesi olan Zeyrek’tedir. Bizanslılardan kalma bir kilise ile Osmanlılardan kalma bir hamam, bir mezar ve bir cami bu alanın hemen yanında yer alır. Sokaklar engebeli topoğrafik yapıya bağlı olarak düzensizdir. Bu çevrenin bozulması 1940’larda çıkan büyük yangınla başlamış, 1960’larda Atatürk Bulvarının yapımıyla devam etmiştir. Bunu izleyen gelişme ise, ahşap evlerin kontrolsüzce tahrip edilmesi ve tarihi dokunun niteliklerini ve özgün yapısını hiçe sayan spekülatif apartman bloklarının yapılması olmuştur. Üçgen biçimindeki parsel yeni Bulvar ile camiye doğru yokuş yukarı çıkan sokağın kesişmesinden oluşmaktadır. Eldem, bulvar boyunca rantın yüksek olmasını da göz önünde bulundurarak eski dokunun hassas ve iç içe karakterini buraya aktarmaya çalışmıştır. Kamu yapıları topluluğu veya genel bir iç mekanda odaklaşan bir kentsel alt merkez olan geleneksel Osmanlı külliyesini örnek almıştır. İç mekanlar üstü örtülü sokak veya üst katlardaki büro mekanlarına çıkılan lobiler ve dükkanlarla proje boyunca uzanan kolonadlı yollar biçimindedir. Bu kolonadlı yol, dört pavyonu birleştirir: Zemin katında dükkanların bulunduğu altı katlı büro binası, dört katlı bir klinik, üst katında bir lokanta bulunan üç katlı bir banka ve dükkanlarla bir kafeteryayı barındıran iki katlı bir yapı. Kütleler eğimli arazide kademe kademe yerleştirilirken, kafeterya ve dükkanlara en alçak ve göze çarpan noktada yer verilerek halkın buraları en rahat biçimde kullanabilmesi sağlanmıştır. Yapı 114 metre uzunluğundadır ve yamaçta on beş metre içeri çekilmiştir. Pavyonlar yamaçta yerleşirlerken teraslamanın etkisini arttırarak ve çevredeki tarihi dokuda var olan duyarlılığı yansıtarak ölçek olarak genişlerler. Pavyonlar kolonadlı yola geçiş sağlayan bir çok avlu oluşturacak biçimde düzenlenmişlerdir. Toplam yapı alanı 3537 metrekare arsada 10.163 metrekare’dir. İşin başında işveren arazinin ticari potansiyelini kar amacıyla yeterince değerlendirebileceği bir program istedi. Ve mimarın bu kalitede bir yapı üretebilmek için gösterdiği çaba kayda değerdir. İnşaat tamamlandıktan sonra kullanım değişti. Klinik ve kafeterya dışındaki tüm yapılar, daha değişik mekan gereksinimleri olan bir şirkete devredildi. Kolonadlı yollar ve dükkanlar dahil genel alanların çoğu, şirketin 16 milyon tane dosyası için depoya dönüştürüldü. Banka büro haline getirildi. Üst katlar, projesinde olduğu gibi büro olarak kaldı ama komşu yapıya üçüncü kattan bir bağlantı yapıldı. Mevcut kullanım nedeniyle binanın iyi işlemediği açıktır. Önümüzdeki üç yıl içinde şimdi yapıyı kullanan şirket yeni bir binaya taşınacaktır ki bu da yapının başta amaçlandığı biçimde kullanılması olanağını yaratabilir.
FotoğrafSALT Araştırma, Aga Khan Development Network
Kaynakhttps://www.akdn.org/ , Arkitekt Dergisi Cilt: 1971 Sayı: 1971-03 (343) , Mimarlık Dergisi: 1986-01 (220)